![\"Uroczysta](\"http:\/\/www.powstaniewielkopolskie.pl\/grafika\/zdjecia\/historia\/duze\/przysiega.jpg\")
<\/a>Przed powstaniem <\/b>-przygotowania do walki zbrojnej<\/p>\n1914-1917<\/b> – Mimo trudnych warunk\u00f3w wojennych wzmaga\u0142 si\u0119 w tym okresie polski ruch niepodleg\u0142o\u015bciowy, kt\u00f3rego wa\u017cnym elementem by\u0142y polskie organizacje o charakterze paramilitarnym, takie jak: Towarzystwo Gimnastyczne \u201eSok\u00f3\u0142”, skauting i inne. Mimo powo\u0142ania wielu instruktor\u00f3w na front, m\u0142odzie\u017c odbywa\u0142a szereg \u0107wicze\u0144, nierzadko w tajemnicy przed w\u0142adzami pruskimi. Obok dotychczasowych, maj\u0105cych wieloletnie tradycje walki o utrzymanie polsko\u015bci, zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 r\u00f3wnie\u017c nowe organizacje. Do takich nale\u017ca\u0142a mi\u0119dzy innymi Polska Organizacja Wojskowa zaboru pruskiego, na czele kt\u00f3rej stan\u0105\u0142 Wincenty Wierzejewski.<\/p>\n
1918 <\/b>– Coraz bli\u017csza perspektywa kl\u0119ski Niemiec uaktywni\u0142a polskie dzia\u0142ania. Szczeg\u00f3lny wp\u0142yw na przyspieszenie biegu wydarze\u0144 na terenie zaboru pruskiego mia\u0142a rewolucja w listopadzie tego roku i podpisanie rozejmu ko\u0144cz\u0105cego dzia\u0142ania wojenne (11 XI).<\/p>\n
11 listopada 1918 <\/b>– Ujawni\u0142a si\u0119 Stra\u017c Obywatelska, organizowana ju\u017c potajemnie od pewnego czasu. Kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a przemianowana na Stra\u017c Ludow\u0105. R\u00f3wnolegle do tego, nadal w konspiracji, tworzy\u0142y si\u0119 polskie organizacje wojskowe.<\/p>\n
13 listopada <\/b>– Jedna z pierwszych i bardziej spektakularnych polskich demonstracji zbrojnych, tzw. \u201ezamach na ratusz”. \u201eBy\u0142o to zorganizowane naj\u015bcie na odbywaj\u0105ce si\u0119 w ratuszu posiedzenie Wydzia\u0142u Wykonawczego Rady Robotnik\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy, w kt\u00f3rym dot\u0105d dominowali Niemcy. W wyniku akcji uda\u0142o si\u0119 usun\u0105\u0107 4 Niemc\u00f3w, a na ich miejsce wprowadzono 4 Polak\u00f3w zaanga\u017cowanych w przygotowania zbrojne: Bohdana Hulewicza, Mieczys\u0142awa Palucha, Henryka \u015aniegockiego i Zygmunta Wiz\u0119. Dzi\u0119ki wej\u015bciu do Wydzia\u0142u Wykonawczego, Polacy uzyskali kontrol\u0119 nad Komend\u0105 Miasta i dow\u00f3dztwem V Korpusu.<\/p>\n
Druga po\u0142owa listopada i grudzie\u0144 1918 <\/b>– Polskie dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do budowy struktur wojskowych przybra\u0142y na sile. Jednocze\u015bnie przeprowadzono szereg akcji maj\u0105cych na celu zdobycie broni i odpowiedniego sprz\u0119tu, mi\u0119dzy innymi na Urz\u0105d Umundurowania i magazyny wojskowe przy Bramie Kaliskiej, sk\u0105d zabrano wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 broni i amunicji. Zacz\u0119to wydawa\u0107 r\u00f3wnie\u017c pisemko dla \u017co\u0142nierzy – Polak\u00f3w pt. \u201eDruh”.<\/p>\n
\n
Pierwszy okres walk powsta\u0144czych <\/b>– wyzwolenie wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci Wielkopolski (do 8 stycznia 1919)<\/p>\n
29 grudnia 1918 <\/b>– Walki w Poznaniu, natomiast na prowincji wyzwoli\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi takie miejscowo\u015bci jak K\u00f3rnik, Grodzisk, Kiecko, Witkowo, Wielichowo i szereg innych.<\/p>\n 30 grudnia 1918 <\/b>– Donios\u0142y sukces polski w Poznaniu – zdobycie koszar 6 pu\u0142ku grenadier\u00f3w. Jednostka ta jeszcze tego samego dnia opu\u015bci\u0142a Pozna\u0144.<\/p>\n 31 grudnia 1918 <\/b>– Wyzwoli\u0142y si\u0119: Ostr\u00f3w, Oborniki, Ko\u015bcian, a w dniach poprzednich mi\u0119dzy innymi: \u015arem, W\u0105growiec, Wronki. Pocz\u0105tek polskiej ofensywy z Gniezna pod dow\u00f3dztwem Paw\u0142a Cymsa w kierunku Kujaw. 1-5 stycznia 1919 <\/b>– Oswobodzenie wielu miejscowo\u015bci, mi\u0119dzy innymi: Jarocina, Nak\u0142a, Mogilna, Strzelna, Krotoszyna, Kruszwicy, Nowego Tomy\u015bla, Czarnkowa, Miejskiej G\u00f3rki, Jutrosina, Rawicza, Wolsztyna.<\/p>\n 6 stycznia 1919 <\/b>– Powsta\u0144cy zdobyli lotnisko na \u0141awicy. Tym samym akcja wyzwalania Poznania dobieg\u0142a ko\u0144ca. Wybuch\u0142y walki pod Czerskiem i Ko\u015bcierzyn\u0105 na Pomorzu (Prusach Zachodnich). Powstanie wykroczy\u0142o poza teren Wielkopolski.<\/p>\n 7 stycznia 1919 <\/b>– Niemcy zdobyli Chodzie\u017c, zaj\u0119t\u0105 dzie\u0144 wcze\u015bniej przez powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n 8 stycznia 1919 <\/b>– Bitwa pod Chodzie\u017c\u0105, powsta\u0144com uda\u0142o si\u0119 odbi\u0107 miasto. Drugi okres walk powsta\u0144czych (8-15 stycznia 1919). 10 stycznia 1919 <\/b>– Walki w po\u0142udniowej Wielkopolsce, w rejonie Leszna, pod Rydzyn\u0105 i K\u0105kolewem, zdobycie przez powsta\u0144c\u00f3w Sarnowy.<\/p>\n 11 stycznia 1919 <\/b>– B\u00f3j o Szubin zako\u0144czy\u0142 si\u0119 zwyci\u0119stwem strony polskiej. Jego znaczenie by\u0142o du\u017ce. W r\u0119kach powsta\u0144c\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 nie tylko Szubin, ale r\u00f3wnie\u017c i \u017bnin, \u0141abiszyn, Z\u0142otniki. R\u00f3wnie\u017c w innych rejonach p\u00f3\u0142nocnej Wielkopolski da\u0142a si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 znaczna aktywno\u015b\u0107 strony polskiej. Na zachodzie natomiast mia\u0142o miejsce niepowodzenie pod Zb\u0105szyniem, a na po\u0142udniu Polacy utracili Sarnow\u0119. 12 stycznia 1919 <\/b>– Walki w rejonie Leszna, pod Lipnem.<\/p>\n 13 stycznia 1919 <\/b>– Powsta\u0144cy utracili Szamocin.<\/p>\n 15 stycznia 1919 <\/b>– Nieudana operacja powsta\u0144cza pod Szamocinem.<\/p>\n Trzeci okres walk powsta\u0144czych (16 stycznia -16 lutego 1919). 16 stycznia 1919 <\/b>– Walki w rejonie Mi\u0119dzychodu. Gen. J. Dowbor-Mu\u015bnicki obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 naczelnego wodza.<\/p>\n 17 stycznia 1919 <\/b>– Zosta\u0142 og\u0142oszony pob\u00f3r do wojska. Pod bro\u0144 powo\u0142ano roczniki 1897, 1898 i 1899. Wa\u017cny etap w przekszta\u0142ceniu ochotniczych si\u0142 powsta\u0144czych w regularn\u0105 Armi\u0119 Wielkopolsk\u0105. Gen. J. Dowbor-Mu\u015bnicki zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z odezw\u0105 do \u017co\u0142nierzy: 21 stycznia 1919 <\/b>– NRL ustanowi\u0142a tekst roty przysi\u0119gi wojsk powsta\u0144czych: 22 stycznia 1919 <\/b>– Wzmog\u0142y si\u0119 walki na froncie p\u00f3\u0142nocnym – Niemcy zaj\u0119li Potulice. Natomiast na po\u0142udniu powsta\u0144cy odnie\u015bli sukces pod Robczyskiem ko\u0142o Leszna.<\/p>\n 23 stycznia 1919 <\/b>– Skuteczna powsta\u0144cza obrona Miejskiej G\u00f3rki.<\/p>\n 25 stycznia 1919 <\/b>– W wyniku \u015bmia\u0142ej akcji si\u0142y powsta\u0144cze zaj\u0119\u0142y Kargow\u0119 i Babimost.<\/p>\n 3 lutego 1919 <\/b>– Rozwijaj\u0105ca si\u0119 pomy\u015blnie ofensywa niemiecka na p\u00f3\u0142nocy za \u0142ama\u0142a si\u0119. Wr\u00f3g zosta\u0142 wyparty za Note\u0107. Powsta\u0144cy odbili Rynarzewo i odnie\u015bli zwyci\u0119stwo pod Kcyni\u0105. W dniu nast\u0119pnym odzyskano Szubin.<\/p>\n 4 lutego 1919 <\/b>– Dzia\u0142ania zaczepne na po\u0142udniu. Powsta\u0144cy dotarli do przed mie\u015b\u0107 Rawicza, jednak zostali odparci. Ci\u0119\u017ckie walki na tym odcinku toczy\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w nast\u0119pnych dniach.<\/p>\n 9 lutego 1919 <\/b>– Na zachodzie w rejonie Trzciela powsta\u0144cy odparli niemieckie natarcie.<\/p>\n 10 lutego 1919<\/b> – Odparcie natarcia niemieckiego pod Rawiczem.<\/p>\n 12 lutego 1919 <\/b>– Natarcie niemieckie przy wsparciu poci\u0105g\u00f3w pancernych na Kargow\u0119 i Babimost odnios\u0142o sukces. Atak niemiecki zosta\u0142 powstrzymany pod Kopanic\u0105.<\/p>\n 14 lutego 1919 <\/b>– Niemcy przenie\u015bli siedzib\u0119 naczelnego dow\u00f3dztwa do Ko\u0142obrzegu, co \u015bwiadczy\u0142o o planach ofensywy przeciwko Wielkopolsce.<\/p>\n 16 lutego 1919 <\/b>– W Trewirze zosta\u0142 przed\u0142u\u017cony rozejm Niemiec z pa\u0144stwami Ententy. Obejmowa\u0142 on r\u00f3wnie\u017c front wielkopolski. Tym samym armia powsta\u0144cza zosta\u0142a uznana za wojsko sprzymierzone. Niespokojny rozejm i pok\u00f3j (16 lutego – stycze\u0144 1920)<\/b><\/p>\n 17 lutego 1919 <\/b>– Mimo rozejmu pod Rynarzewem, nad Noteci\u0105 i pod Now\u0105 Wsi\u0105 Zb\u0105sk\u0105 zaci\u0119te walki.<\/p>\n 18 lutego 1919 <\/b>– Powsta\u0144cy pod Rynarzewem zdobyli niemiecki poci\u0105g pancerny. 9 marca 1919 <\/b>– Kompania ochotnicza powsta\u0144c\u00f3w wyruszy\u0142a do Ma\u0142opolski w celu walki z Ukrai\u0144cami.<\/p>\n 24 kwietnia 1919 <\/b>– Dalsza rozbudowa armii powsta\u0144czej. Komisariat NRL powo\u0142a\u0142 pod bro\u0144 roczniki 1891, 1892, 1893, 1894, 1901.<\/p>\n 30 maja 1919 <\/b>– Stra\u017c Ludowa zosta\u0142a przekszta\u0142cona w Obron\u0119 Krajow\u0105.<\/p>\n 6 czerwca 1919 <\/b>– Starcia w rejonie Bydgoszczy.<\/p>\n 18 czerwca 1919 <\/b>– Walki pod Rynarzewem.<\/p>\n 28 czerwca 1919 <\/b>– Niemcy podpisa\u0142y traktat wersalski, w wyniku kt\u00f3rego do Polski powr\u00f3ci\u0142a – z wyj\u0105tkiem skrawk\u00f3w prawie ca\u0142a Wielkopolska. Czyn zbrojny Wielkopolan zako\u0144czy\u0142 si\u0119 sukcesem. 1 lipca 1919 <\/b>– Ogie\u0144 artylerii na froncie wielkopolskim.<\/p>\n 2 lipca 1919 <\/b>– Niemcy pod K\u0105kolewem ko\u0142o Leszna zabili dw\u00f3ch polskich oficer\u00f3w.<\/p>\n II p\u00f3\u0142rocze 1919 <\/b>– Mimo podpisania traktatu pokojowego na linii frontu wielkopolskiego dochodzi\u0142o jeszcze do sprowokowanych przez Niemc\u00f3w zaj\u015b\u0107.<\/p>\n 10 stycznia 1920 <\/b>– W \u017cycie wszed\u0142 traktat wersalski, na mocy kt\u00f3rego armia powsta\u0144cza mia\u0142a przej\u0105\u0107 Pomorze oraz te miejscowo\u015bci Wielkopolski, kt\u00f3re do tej pory pozostawa\u0142y w r\u0119kach niemieckich, np. Leszno i Rawicz.<\/p>\n 13 stycznia 1920 <\/b>– Dow\u00f3dztwo frontu wielkopolskiego wyda\u0142o rozkaz do rozpocz\u0119cia przejmowania zajmowanych dot\u0105d przez Niemc\u00f3w terytori\u00f3w.<\/p>\n 17 stycznia 1920 <\/b>– Pocz\u0105tek akcji przejmowania.<\/p>\n 8 marca 1920 <\/b>– Likwidacja frontu wielkopolskiego – koniec ery Powstania Wielkopolskiego.<\/p>\n Powstanie Wielkopolskie – kalendarium wydarze\u0144 politycznych<\/b><\/p>\n W powszechnym odbiorze spo\u0142ecznym Powstanie Wielkopolskie jest traktowane przede wszystkim jako czyn zbrojny, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 decyduj\u0105co na postanowienia konferencji pokojowej przyznaj\u0105cej Polsce Wielkopolsk\u0119 i Pomorze. W cieniu walk na frontach powsta\u0144czych pozostaje mniej efektowna, ale r\u00f3wnie wa\u017cna dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna w\u0142adz pozna\u0144skich. Monografie dziej\u00f3w powstania, szczeg\u00f3lnie nowsze, daj\u0105 obszern\u0105 panoram\u0119 nie tylko walk zbrojnych, ale r\u00f3wnie\u017c zagadnie\u0144 polityczno-spo\u0142ecznych. Jednak poza w\u0105skim gronem specjalist\u00f3w, o nich wie si\u0119 na og\u00f3\u0142 niewiele. Jedynie Sejm Dzielnicowy oraz przyjazd Paderewskiego do Poznania maj\u0105 swoje miejsce w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Przedstawione ni\u017cej zestawienie g\u0142\u00f3wnych wydarze\u0144 spo\u0142eczno-politycznych wykonane w oparciu o wybran\u0105 literatur\u0119 ma na celu przypomnienie niekt\u00f3rych fakt\u00f3w.<\/p>\n Przed powstaniem<\/b><\/p>\n Stycze\u0144 1916 <\/b>– Utworzenie Tajnego Mi\u0119dzypartyjnego Komitetu Obywatelskiego skupiaj\u0105cego pos\u0142\u00f3w – Polak\u00f3w do parlamentu Rzeszy i sejmu pruskiego.<\/p>\n Lipiec 1918 <\/b>– Na terenie zaboru pruskiego powsta\u0142a sie\u0107 polskich Komitet\u00f3w Obywatelskich.<\/p>\n 11 pa\u017adziernika 1918 <\/b>– Wsp\u00f3lny komunikat organizacji polskich dzia\u0142aj\u0105cych w Rzeszy, opowiadaj\u0105cych si\u0119 jawnie za niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 Polski: \u201eTylko zjednoczenie wszystkich cz\u0119\u015bci narodu osiad\u0142ych na ziemiach polskich w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, wyposa\u017con\u0105 w pe\u0142ni\u0119 praw pa\u0144stwowych, stanowi\u0107 mo\u017ce r\u0119kojmi\u0119 trwa\u0142ego przymierza narod\u00f3w”<\/p>\n 12 listopada 1918 <\/b>– Z \u0142ona Centralnego Komitetu Obywatelskiego wy\u0142oniono tymczasowy Komisariat w sk\u0142adzie: ks. Stanis\u0142aw Adamski, Wojciech Korfanty, Adam Poszwi\u0144ski. Jarogniew Drw\u0119ski prezydentem Poznania.<\/p>\n 13 listopada 1918 <\/b>– Komisariat Naczelnej Rady Ludowej wyda\u0142 odezw\u0119 do spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego zaboru pruskiego, wzywaj\u0105c do spokoju: \u201ePolacy! 17 listopada 1918 <\/b>– Komisariat NRL wezwa\u0142 do jednorazowego \u201epodatku na rodowego”.<\/p>\n 18 listopada 1918 <\/b>– Wybory cz\u0142onk\u00f3w powiatowych rad ludowych i delegat\u00f3w na Sejm Dzielnicowy.<\/p>\n 3-5 grudnia 1918 <\/b>– Obrady Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu. Uczestniczyli w nim przedstawiciele wszystkich ziem polskich znajduj\u0105cych si\u0119 pod zaborem pruskim, jak r\u00f3wnie\u017c polskiej emigracji zarobkowej w Niemczech (g\u0142\u00f3wnie Westfalii). Sejm podj\u0105\u0142 szereg uchwa\u0142 wyra\u017caj\u0105cych wol\u0119 ludno\u015bci polskiej mieszkaj\u0105cej pod zaborem pruskim do po\u0142\u0105czenia si\u0119 z innymi ziemiami polskimi w zjednoczonym pa\u0144stwie polskim. 11 grudnia 1918 <\/b>– W szko\u0142ach pozna\u0144skich wprowadzono nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego i religii w j\u0119zyku polskim. 30 grudnia 1918 <\/b>– Pr\u00f3by pertraktacji ze stron\u0105 niemieck\u0105 w Poznaniu. Nie uda\u0142o si\u0119 na stronie niemieckiej wym\u00f3c stwierdzenia, \u017ce win\u0119 za wybuch walk w Poznaniu 27 grudnia 1918 roku ponosi strona niemiecka, kt\u00f3ra sprowokowa\u0142a Polak\u00f3w.<\/p>\n 3 stycznia 1919 <\/b>– Posiedzenie Naczelnej Rady Ludowej, w czasie kt\u00f3rego z uwagi na zagro\u017cenie stanem anarchii podj\u0119to decyzj\u0119 o przej\u0119ciu w\u0142adzy. Decyzji tej pocz\u0105tkowo nie podano do publicznej wiadomo\u015bci.<\/p>\n 4 stycznia 1919 <\/b>– Dekret Komisariatu NRL o powierzeniu funkcji naczelnego prezesa prowincji i prezesa rejencji pozna\u0144skiej adwokatowi Wojciechowi Trampczy\u0144skiemu. W\u0142adze niemieckie wezwa\u0142y urz\u0119dnik\u00f3w do bojkotu samozwa\u0144czego prezesa”.<\/p>\n 7 stycznia 1919 <\/b>– Organizacja powsta\u0144czej administracji wojskowej. Ca\u0142y teren opanowany przez Polak\u00f3w zosta\u0142 podzielony na 7 okr\u0119g\u00f3w wojskowych.<\/p>\n 8 stycznia 1919 <\/b>– Komisariat Naczelnej Rady Ludowej przej\u0105\u0142 kierownictwo nad sprawami administracyjnymi i wojskowymi, nie okre\u015blaj\u0105c jednocze\u015bnie terytorialnego zasi\u0119gu swej w\u0142adzy. Uczyni\u0142 to celowo chc\u0105c wykaza\u0107, \u017ce jego aspiracje nie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 na Wielkopolsce. Gen. 9 stycznia 1919 <\/b>– Naczelna Rada Ludowa oficjalnie og\u0142osi\u0142a swoj\u0105 decyzj\u0119 z 3 stycznia o przej\u0119ciu w\u0142adzy, gdy\u017c: 16 stycznia 1919 <\/b>– W rz\u0105dzie warszawskim Ignacego Paderewskiego dw\u00f3ch Wielkopolan obj\u0119\u0142o teki ministerialne. Dr J\u00f3zef Englich zosta\u0142 ministrem skarbu, a dr Kazimierz H\u0105cia ministrem przemys\u0142u i handlu. Ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer \u201eTygodnika Urz\u0119dowego Naczelnej Rady Ludowej”.<\/p>\n 20 stycznia 1919 <\/b>– Wobec zaostrzaj\u0105cej si\u0119 sytuacji dyplomatycznej mi\u0119dzy Poznaniem a Berlinem, wydano zakaz przekazywania pieni\u0119dzy do bank\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 poza lini\u0105 frontu, a 25 stycznia zosta\u0142 wstrzymany ruch towarowy mi\u0119dzy Wielkopolsk\u0105 a Rzesz\u0105. Fakty te \u015bwiadczy\u0142y o rwaniu si\u0119 nici zale\u017cno\u015bci od Berlina, kt\u00f3rej pocz\u0105tkowo politycy pozna\u0144scy, mimo wybuchu powstania, \u017ce wzgl\u0119d\u00f3w dyplomatycznych, nie zamierzali zrywa\u0107.<\/p>\n 21 stycznia 1919 <\/b>– Rozw\u00f3j ofensywy dyplomatycznej Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej. Do Pary\u017ca przes\u0142ano pismo prostuj\u0105ce fa\u0142sze zawarte w nocie ministra spraw zagranicznych Rzeszy z 17 stycznia. Udowadniano, \u017ce to strona niemiecka, a nie powsta\u0144cy, stosuj\u0105 terror wobec ludno\u015bci cywilnej. Wskazywano, \u017ce armia powsta\u0144cza mo\u017ce by\u0107 przydatna w walce z rysuj\u0105cym si\u0119 na wschodzie zagro\u017ceniem bolszewickim, \u017c\u0105dano przys\u0142ania do Polski misji alianckiej. Przekazano r\u00f3wnie\u017c wiele obszernych informacji do prasy zagranicznej na temat sytuacji w Wielkopolsce.<\/p>\n<\/a>27 grudnia 1918 <\/b>– W godzinach popo\u0142udniowych w Poznaniu wybuch\u0142y walki. Jeden z pierwszych atak\u00f3w nast\u0105pi\u0142 na Prezydium Policji. W czasie ataku zgin\u0105\u0142 Franciszek Ratajczak. Polakom uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c Dworzec G\u0142\u00f3wny, Poczt\u0119, kilka redut systemu fortecznego Poznania. Wybuch\u0142y r\u00f3wnie\u017c walki na prowincji. Jednym z pierwszych poleg\u0142ych by\u0142 Jan Mertka, kt\u00f3ry pad\u0142 pod Boczkowem.
\nKomunikat Naczelnej Rady Ludowej w sprawie wydarze\u0144 pozna\u0144skich w dnia 27 grudnia (fragment): \u201e{…) Wczoraj po po\u0142udniu, aa kr\u00f3tko
\nprzed czwart\u0105, nadci\u0105ga\u0142y do miasta \u017c koszar na Je\u017cycach oddzia\u0142y uzbrojonych \u017co\u0142nierzy niemieckich z 6 pu\u0142ku grenadier\u00f3w, w liczbie oko\u0142o 200, z oficerem na czele, \u015bpiewaj\u0105c niemieckie pie\u015bni, wtargn\u0119li do gmachu Naczelnej Rady Ludowej, zrywaj\u0105c tam\u017ce sztandary angielskie, ameryka\u0144ski i francuski. W dalszym pochodzie przez \u015bw, Marcin, ul, Wiktorii, Berli\u0144sk\u0105 i Plac Wilhelmowski czynili to samo, wdzieraj\u0105c si\u0119 zw\u0142aszcza na Berli\u0144skiej do dom\u00f3w prywatnych i zrywaj\u0105c tam\u017ce z balkon\u00f3w chor\u0105gwie koalicyjne i ameryka\u0144skie, i polskie, kt\u00f3re deptano nogami. Prowokacyjne zachowanie si\u0119 gwa\u0142townik\u00f3w niemieckich zwabi\u0142o nie przygotowan\u0105 na napa\u015b\u0107 i prowokacj\u0119 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105, kt\u00f3ra wyleg\u0142a na ulice. Tymczasem \u017co\u0142nierze niemieccy dotarli do Banku Zwi\u0105zku, tu zdarli i zniewa\u017cyli sztandary angielskie i ameryka\u0144skie i tu pad\u0142 pierwszy strza\u0142 do dyrektor\u00f3w, kt\u00f3ry na szcz\u0119\u015bcie chybi\u0142 (…). Gdy mrok zapada\u0142, rozpocz\u0119li \u017co\u0142nierze niemieccy strzelanin\u0119 z kierunku Prezydium Policji. Niemcy ustawili tutaj dwa karabiny maszynowe i w\u015br\u00f3d og\u00f3lnego pop\u0142ochu skonsternowanej ludno\u015bci rozpocz\u0119li ogie\u0144 w kierunku \u201eBazaru”, mi\u0119dzy innymi w okna, gdzie mieszka Paderewski, z\u0142o\u017cony niemoc\u0105 po przebytej na okr\u0119cie hiszpance (…). Ze strony polskiej zrazu nie odpowiadano, usi\u0142owano doj\u015b\u0107 do jakiego\u015b porozumienia i unikn\u0105\u0107 krwi rozlewu. Gdy jednak strza\u0142y nie ustawa\u0142y, gdy szereg os\u00f3b odnios\u0142o rany, Stra\u017c Ludowa pocz\u0119\u0142a odpowiada\u0107 na strza\u0142y i zarz\u0105dzi\u0142a \u015brodki bezpiecze\u0144stwa maj\u0105ce chroni\u0107 przechodni\u00f3w (…)<\/i>” \u201eKurier Pozna\u0144ski” nr 298 z 29 XII 1918 r.<\/p>\n<\/a>28 grudnia 1918 <\/b>– Dalsze sukcesy Polak\u00f3w w trakcie walk o Pozna\u0144, opanowali oni mi\u0119dzy innymi cytadel\u0119, redut\u0119 Grollmanna, arsena\u0142 przy Wielkich Gar-barach. Komisariat NRL mianowa\u0142 tymczasowym naczelnym dow\u00f3dc\u0105 powstania kpt. Stanis\u0142awa Taczaka.<\/p>\n
\nOdezwa komendanta okr\u0119gu ostrowskiego – 31 grudnia 1918:
\n\u201eZ dniem dzisiejszym obj\u0105\u0142em komend\u0119 miasta Ostrowa i powiatu. Rozkazuj\u0119 co nast\u0119puje:
\n1.<\/b> Wszelk\u0105 bro\u0144 i amunicj\u0119, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 cywiln\u0105, nale\u017cy do 3 stycznia 1919 z\u0142o\u017cy\u0107 za pokwitowaniem w komendanturze miasta. Niewykonanie powy\u017cszego rozkazu poci\u0105gnie za sob\u0105 surowe kary,
\n2.<\/b> Zabraniam wszelkich rewizji po domach prywatnych. Rewizje takie odbywa\u0107 si\u0119 mog\u0105 li tylko za moim przyzwoleniem.
\n3.<\/b> Za rabunek i kradzie\u017ce b\u0119d\u0119 kara\u0142 \u015bmierci\u0105.
\n4.<\/b> Lokale publiczne nale\u017cy zamyka\u0107 o godzinie 9 wieczorem. Napoi alkoholowych nie wolno wydawa\u0107.
\n5.<\/b> Or\u0142y niemieckie nale\u017cy usun\u0105\u0107 do godz. 3 po po\u0142udniu ze wszelkich gmach\u00f3w.
\n6.<\/b> Komendantura miasta znajdowa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w dawniejszym kasynie oficerskim.
\n[Marian] Modrzejewski porucznik i komendant Okr\u0119gu Ostrowskiego
\nZygmunt Wieliczka, \u201eOd Prosny po Rawicz. Wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego 1918-1919<\/i>„, Pozna\u0144 1931, s. 64.<\/p>\n
\nOdzyskano r\u00f3wnie\u017c Czarnk\u00f3w chwilowo zdobyty przez Niemc\u00f3w. Zwyci\u0119stwo powsta\u0144c\u00f3w pod Slesinem i wyzwolenie Sierakowa. Gen. J\u00f3zef Dowbor-Mu\u015bnicki zosta\u0142 mianowany wodzem powstania.<\/p>\n
\n
\n<\/b>Walka o zdobycie kolejnych obszar\u00f3w i ugruntowanie zdobyczy powsta\u0144czych.<\/p>\n<\/a>9 stycznia 1919 <\/b>– Powsta\u0144cy zostali zmuszeni do opuszczenia Nak\u0142a.<\/p>\n
\nNotatka prasowa o zachowaniu si\u0119 Niemc\u00f3w podczas walki pod Szubinem:
\n\u201ePodczas bitwy stoczonej pod Szubinem dopuszczali si\u0119 \u017co\u0142nierze niemieccy okrucie\u0144stw na Polakach. Naoczny \u015bwiadek opowiada, \u017ce Niemcy o rannych \u017co\u0142nierzy polskich nie troszczyli si\u0119 zupe\u0142nie. Z poleg\u0142ych zdzierano mundury i buty, pozostawiaj\u0105c ich tylko w koszuli. Poniewa\u017c nie by\u0142o opieki lekarskiej, ranni odwiezieni przez obywateli i gospodarzy do miasta padali na ulicy. Pomocy i \u017cywno\u015bci Niemcy zakazywali udziela\u0107 rannym. Je\u0144c\u00f3w polskich bito kolbami. Odznaczyli si\u0119 przy tym uzbrojeni urz\u0119dnicy kolejowi z Bydgoszczy i \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy odgra\u017cali si\u0119, \u017ce wszystkich pozabijaj\u0105.
\nPotwierdza si\u0119 tak\u017ce wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w Krzy\u017cu wszystkich wojskowych polskich internuj\u0105. \u017bywno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzom polskim poodbierano. Kto mia\u0142 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 koszul\u0119, musia\u0142 wszystko odda\u0107. \u017bo\u0142nierze niemieccy g\u0142osili cynicznie: Nie walczymy za Ojczyzn\u0119, lecz za pieni\u0105dze.<\/i>” \u201ePowstanie Wielkopolskie 1918-1919. Wyb\u00f3r \u017ar\u00f3de\u0142”. Wyb\u00f3r i opracowanie Antoni Czubi\u0144ski i Bogus\u0142aw Polak. Pozna\u0144 1983 s. 255.<\/p>\n
\n
\n<\/b>Narastaj\u0105ce zagro\u017cenie niemieckie i walka o utrzymanie zdobyczy powsta\u0144czych.<\/p>\n
\n\u201e(…) Do Was zwracam si\u0119 oficerowie! Zapomnijcie o tej zmorze, kt\u00f3ra panowa\u0142a w szeregach armii narod\u00f3w – ciemi\u0119zc\u00f3w, w kt\u00f3rych nieludzkie obchodzenie si\u0119 z \u017co\u0142nierzami i pogarda dla niego by\u0142y systemem. Podobnie stosunki nie mog\u0105 mie\u0107 miejsca w szeregach Wojsk Polskich. Winni\u015bcie by\u0107 nie tylko dow\u00f3dcami (…), ale te\u017c zawsze starszymi, kochaj\u0105cymi i troskliwymi bra\u0107mi \u017co\u0142nierzy (…)<\/i>„.<\/p>\n
\n\u201eW obliczu Boga Wszechmog\u0105cego w Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej Jedynego \u015blubuj\u0119, \u017ce Polsce, Ojczy\u017anie mojej i sprawie ca\u0142ego Narodu Polskiego zawsze i wsz\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0107 b\u0119d\u0119, \u017ce kraju Ojczystego i dobra narodowego do ostatniej kropli krwi broni\u0107 b\u0119d\u0119, \u017ce Komisarzowi Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i dow\u00f3dcom, i prze\u0142o\u017conym swoim mianowanym przez ten\u017ce Komisariat, zawsze i wsz\u0119dzie pos\u0142uszny b\u0119d\u0119, \u017ce w og\u00f3le tak zachowywa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119, jak przystoi na m\u0119\u017cnego i prawego \u017co\u0142nierza-Polaka, \u017ce po zjednoczeniu Polski z\u0142o\u017c\u0119 przysi\u0119g\u0119 \u017co\u0142niersk\u0105, ustanowion\u0105 przez polsk\u0105 zwierzchno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105<\/i>„. \u201ePowstanie Wielkopolskie 1918-1919. Wyb\u00f3r \u017ar\u00f3de\u0142”. Wyb\u00f3r i opracowanie Antoni Czubi\u0144ski i Bogus\u0142aw Polak, Pozna\u0144 1983, s, 207, 224.<\/p>\n<\/a>28 stycznia 1919 <\/b>– Niemcy podj\u0119li ofensyw\u0119 na froncie p\u00f3\u0142nocnym, w rejonie Bydgoszczy i Nak\u0142a. W dniach nast\u0119pnych ci\u0119\u017ckie walki toczy\u0142y si\u0119 pod Rynarzewem. Powsta\u0144cy utracili Szubin.
\nSprawozdanie o sytuacji bojowej na froncie p\u00f3\u0142nocnym (fragmenty):
\n\u201e(…) Walki tocz\u0105ce si\u0119 na naszym froncie maj\u0105 przewa\u017cnie charakter partyzancko-pozycyjny. Nieprzyjaciel jest tak samo rozstawiony po wsiach i wzd\u0142u\u017c punkt\u00f3w o wadze strategicznej, cz\u0119\u015bciowo okopany, jak i nasze si\u0142y. Naturalne przeszkody jak np. Note\u0107, tworz\u0105 g\u0142\u00f3wne podstawy oparcia (…).
\nNie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o froncie w znaczeniu frontu np. francuskiego, zabezpieczonego drutem kolczastym, zasiekami, rowami itp. Jednak\u017ce front faktycznie istnieje, tu i \u00f3wdzie s\u0105 sztuczne umocnienia, zale\u017cnie od terenu i wagi (…).
\nG\u0142\u00f3wnym wrogiem jest \u201eHeimatschutz”. S\u0105 to s\u0142abo zorganizowane oddzia\u0142y, kt\u00f3re formuj\u0105 si\u0119 zwykle wok\u00f3\u0142 kilku pozbawionych bytu dawnych pruskich oficer\u00f3w liniowych, z materia\u0142u ludzkiego zwabionego \u0142atwym i wysokim \u017co\u0142dem, do 30 mk dziennie (…).
\nNiekarne to wojsko nie ma \u017cadnych form uczciwo\u015bci \u017co\u0142nierskiej, walczy \u015brodkami barbarzy\u0144skimi, dobija rannych lub pastwi si\u0119 nad nimi. Strzelaj\u0105 kulami dum-dum, obdzieraj\u0105 je\u0144c\u00f3w z odzie\u017cy i bielizny. Drugi wr\u00f3g to zorganizowani urz\u0119dnicy kolejowi, funkcjonariusze drobnych urz\u0119d\u00f3w oraz koloni\u015bci. Ostatni s\u0105 przeciwnikami, kt\u00f3rych lekcewa\u017cy\u0107 nie mo\u017cna, gdy\u017c s\u0105 doskonale uzbrojeni, maj\u0105 du\u017co poukrywanej amunicji i walcz\u0105 podst\u0119pnie (…).<\/i>„, \u201eKurier Pozna\u0144ski”, nr 27 z 2 II 1919.<\/p>\n<\/a>7 lutego 1919 <\/b>– Ci\u0119\u017ckie walki o Kolno, kt\u00f3re przechodzi\u0142o z r\u0105k do r\u0105k. Komisariat NRL mianowa\u0142 122 podoficer\u00f3w Polak\u00f3w z by\u0142ej armii pruskiej na stopie\u0144 podporucznika.<\/p>\n
\nFragmenty uk\u0142adu o przed\u0142u\u017ceniu rozejmu – Trewir 16 lutego 1919
\n\u201e(…) Niemcy powinni niezw\u0142ocznie zaprzesta\u0107 wszelkich dzia\u0142a\u0144 ofensywnych przeciwko Polakom w Pozna\u0144skiem i we wszystkich innych okr\u0119gach. W tym celu zabrania si\u0119 wojskom niemieckim przekraczania nast\u0119puj\u0105cej Unii: dawna granica Prus Wschodnich i Prus zachodnich z Rosj\u0105 a\u017c do D\u0105browy Biskupiej, nast\u0119pnie zaczynaj\u0105c od tego punktu linii na zach\u00f3d od D\u0105browy Biskupiej, na zach\u00f3d od Nowej Wsi Wielkiej, na po\u0142udnie od Brzozy, na p\u00f3\u0142noc od Szubina, na p\u00f3\u0142noc od Kcyni, na po\u0142udnie od Szamocina, na po\u0142udnie od Chodzie\u017cy, na p\u00f3\u0142noc od Czarnkowa, na zach\u00f3d od Mia\u0142, na zach\u00f3d od Mi\u0119dzychodu, na zach\u00f3d od Zbaszynia, na zach\u00f3d od Wolsztyna, na p\u00f3\u0142noc od Leszna, na p\u00f3\u0142noc od Rawicza, na po\u0142udnie od Krotoszyna, na zach\u00f3d od Odolanowa, na zach\u00f3d od Ostrzeszowa, na p\u00f3\u0142noc od Wieruszowa, a nast\u0119pnie a\u017c do granicy \u015bl\u0105skiej.<\/i>” \u201eSprawy polskie na konferencji pokojowej w Pary\u017ca w 1919 T, Dokumenty i materia\u0142y” T. 1, Warszawa 1965, s. 385.<\/p>\n
\n
\nDo ko\u0144ca lutego – Starcia zbrojne pod Margoninem, Bydgoszcz\u0105, Chodzie\u017c\u0105, Nak\u0142em, K\u0119pnem, Krotoszynem, Ostrzeszowem.<\/p>\n
\n<\/a>Czynniki, kor\u0119 wp\u0142yn\u0119\u0142y na sukces armii powsta\u0144czej w ocenie gen. J. Dowbor-Mu\u015bnickiego (fragment memoria\u0142u):
\n\u201e(…)1<\/b>. Znajdowanie si\u0119 w\u0142adzy zwierzchniej w r\u0119kach Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej, kt\u00f3ra pragn\u0105c mie\u0107 wojsko silne i dobre, nie szcz\u0119dzi\u0142a \u015brodk\u00f3w materialnych na potrzeby wojska, pozostawiaj\u0105c Dow\u00f3dztwu zupe\u0142n\u0105 swobod\u0119 dzia\u0142ania w sprawach organizacyjnych i operacyjnych (…).
\n2<\/b>. Dobry wyb\u00f3r oficer\u00f3w fachowc\u00f3w, starszych dow\u00f3dc\u00f3w postawionych na czele poszczeg\u00f3lnych rodzaj\u00f3w wojsk i jednostek bojowych.
\n3<\/b>. Doskonale wy\u0107wiczony stary \u017co\u0142nierz z armii niemieckiej jako instruktorzy.
\n4<\/b>. Sprawna organizacja gospodarki wojskowej, uczciwie i sumiennie spe\u0142niaj\u0105cej swe wa\u017cne zadania zaopatrywania \u017co\u0142nierza, nigdy nie daj\u0105cej powod\u00f3w do narzekania i niezadowolenia \u017co\u0142nierzy.
\n5<\/b>. Jednolito\u015b\u0107 sk\u0142adu formacji: \u017co\u0142nierze wszyscy tylko pozna\u0144czycy Polacy, oficerowie tak\u017ce, z nielicznymi wyj\u0105tkami (na og\u00f3ln\u0105 liczb\u0119 1150 oficer\u00f3w tylko 181 z by\u0142ego I Korpusu i armii rosyjskiej, 18 z armii austriackiej, a 939 z by\u0142ej armii niemieckiej).
\n6<\/b>. Zupe\u0142ne niedopuszczenie do jakiejkolwiek polityki, intryg lub nadu\u017cy\u0107 w armii, co by\u0142o mo\u017cliwe tylko dzi\u0119ki zupe\u0142nemu nieprzyjmowaniu element\u00f3w niepolskiego pochodzenia.
\n7<\/b>. Szeroki wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 i zainteresowanie miejscowego patriotycznego spo\u0142ecze\u0144stwa w sprawach formacji wojskowych, w kt\u00f3rych pr\u0105dy lewicowe nie odgrywaj\u0105 \u017cadnej roli, jego moralne i materialne poparcie znacznie u\u0142atwi\u0142o robot\u0119 dow\u00f3dztwu.
\n8<\/b>. Dobrze postawiona robota kulturalno-o\u015bwiatowa w formacjach w duchu czysto narodowym zjednoczy\u0142a d\u0105\u017cenia wszystkich do jednego celu – mi\u0142o\u015bci i dobra ojczyzny. (…)<\/i>”
\n\u201ePowstanie Wielkopolskie 1918-1919. Wyb\u00f3r \u017ar\u00f3de\u0142”. Wyb\u00f3r i opracowanie Antoni Czubi\u0144ski i Bogus\u0142aw Polak, Pozna\u0144 1983, s. 345-346.<\/p>\n
\n
\nP\u0119k\u0142y okowy, kr\u0119puj\u0105ce wolno\u015b\u0107 nasz\u0105. Z ca\u0142\u0105 ufno\u015bci\u0105 doczekamy wyroku kongresu pokojowego, kt\u00f3ry z naszym wsp\u00f3\u0142udzia\u0142em ustali zachodnie granice ojczyzny naszej: Polski.
\nDosy\u0107 pola\u0142o si\u0119 krwi polskiej w tej wojnie morderczej. Tote\u017c pokojow\u0105 drog\u0105 pragniemy doj\u015b\u0107 do upragnionego celu – do utworzenia zjednoczonej Polski (…).<\/i>„.<\/p>\n
\n\u201eRezolucje og\u00f3lne Polskiego Sejmu Dzielnicowego – 5 grudnia 1918:
\nI<\/b>. Polski Sejm Dzielnicowy stwierdzi\u0142, \u017ce w sprawie naszej dzielnicy, bez zgody naszej i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania naszego przes\u0105dza\u0107 nie wolno.
\nII<\/b>. Polski Sejm Dzielnicowy stwierdza, \u017ce ca\u0142y nar\u00f3d zgodnie stanie za rz\u0105dem tworz\u0105cym wierne odbicie si\u0142 swego narodu. Rz\u0105d taki musi prowadzi\u0107 szczerze demokratyczn\u0105 i ludow\u0105 polityk\u0119 Rzeczypospolitej Polskiej (…).
\nIII<\/b>. Polski Sejm Dzielnicowy o\u015bwiadcza si\u0119 przeciwko wszechw\u0142adzy pa\u0144stwa w dziedzinie \u017cycia publicznego, spo\u0142ecznego i kulturalnego i wypowiada si\u0119 za szerokim samorz\u0105dem organizacji politycznych, kulturalnych, spo\u0142ecznych i wyznaniowych.
\nIV<\/b>. Polski Sejm Dzielnicowy zwraca uwag\u0119 ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa na straszne niebezpiecze\u0144stwo, jakie szerzenie idei bolszewickiej w umys\u0142ach niedojrza\u0142ych na kraj ca\u0142y sprowadzi\u0107 mo\u017ce<\/i>„.
\n\u201eKurier Pozna\u0144ski” nr 80 z 6 XII 1918 r.<\/p>\n<\/a>6 grudnia 1918 <\/b>– Pierwsze posiedzenie wybranej przez Sejm Dzielnicowy Naczelnej Rady Ludowej. Na czele prezydium stan\u0105\u0142 Boles\u0142aw Krysiewicz. Organ roboczy stanowi\u0142 Komisariat Naczelnej Rady Ludowej, w kt\u00f3rym zasiedli: ks. Stanis\u0142aw Adamski (Pozna\u0144), Wojciech Korfanty (\u015al\u0105sk), dr Stefan \u0141aszewski (Pomorze), red. Adam Poszwi\u0144ski (Kujawy), J\u00f3zef Rymer (\u015al\u0105sk) i W\u0142adys\u0142aw Seyda (Pozna\u0144). W Gda\u0144sku i Bytomiu utworzono podkomisariaty.<\/p>\n
\nW okresie powstania – walka dyplomatyczna o mi\u0119dzynarodowe uznanie w\u0142adz powsta\u0144czych i budowanie zr\u0119b\u00f3w pa\u0144stwowo\u015bci polskiej.<\/p>\n
\nJ\u00f3zef Dowbor-Mu\u015bnicki zosta\u0142 mianowany Naczelnym Wodzem Powstania.
\n\u201eOdezwa Komisariatu NRL” informuj\u0105ca o przej\u0119ciu w\u0142adzy w Wielkopolsce przez Naczeln\u0105 Rad\u0119 Ludow\u0105 (fragment):
\n\u201e(…) Or\u0119\u017c polski, przelana krew polska da\u0142y nam w\u0142adz\u0119, kt\u00f3r\u0105 uj\u0119\u0142a silnie w swe r\u0119ce Naczelna Rada Ludowa. Niniejszym sk\u0142adamy w imieniu ca\u0142ego narodu ho\u0142d i dzi\u0119ki dzielnemu \u017co\u0142nierzowi polskiemu, cz\u0142onkom Stra\u017cy Ludowej, kt\u00f3rzy swym m\u0119stwem i odwag\u0105 pomno\u017cyli s\u0142aw\u0119 or\u0119\u017ca polskiego i wyzwolili nar\u00f3d polski spod jarzma niewoli. Opieraj\u0105c si\u0119 na zaufaniu \u017co\u0142nierza i obywatela polskiego, Naczelna Rada Ludowa zdobytej w\u0142adzy wydrze\u0107 sobie nie pozwoli. Przedstawiciele jej to wypowiedzieli bawi\u0105cym w Poznaniu ministrom pruskim, kt\u00f3rzy si\u0119 z tym stanem rzeczy zgodzi\u0107 musieli. Uporz\u0105dkowanie nowych prawnych stosunk\u00f3w nie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 od razu, ale stanie si\u0119 to niebawem. Odpowiada\u0142oby uczuciom narodu, gdyby nasza ziemia z\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 od razu z Macierz\u0105 – Ojczyzn\u0105. Rozum polityczny, wzgl\u0119dy na polityk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i zewn\u0119trzn\u0105 nakazuj\u0105 nam nie zrywa\u0107 ostatnich nici \u0142\u0105cz\u0105cych nas z Berlinem, lecz pozostawi\u0107 ostateczne okre\u015blenie granic Polski kongresowi pokojowemu (…)<\/i>„.
\n\u201eKurier Pozna\u0144ski”, nr 5 z 8 I 1919 r.<\/p>\n
\n\u201e(…) Wypadki ostatnich dni wykaza\u0142y, i\u017c jedynie Naczelna Rada Ludowa w dzielnicy naszej faktycznie posiada mo\u017cno\u015b\u0107 zachowania \u0142adu i porz\u0105dku (…)<\/i>„.
\n\u201eTygodnik Urz\u0119dowy Naczelnej Rady Ludowej”, nr l z 16 I 1919 r.
\nJednocze\u015bnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 polonizacja administracji, cho\u0107 cz\u0119sto z braku kadr musiano na dotychczasowych stanowiskach pozostawi\u0107 Niemc\u00f3w – z wyj\u0105tkiem najbardziej zaciek\u0142ych hakatyst\u00f3w. Niemieckim landratom dodano polskich starost\u00f3w. Zarz\u0105dzenia landrat\u00f3w musia\u0142y uzyska\u0107 ich akceptacj\u0119. Stopniowo przej\u0119li od landrat\u00f3w wszystkie uprawnienia, wskutek czego urz\u0105d ten uleg\u0142 likwidacji. 14 stycznia 1919 – Komisariat NRL skierowa\u0142 apel do Romana Dmowskiego, prosz\u0105c o pomoc w zawarciu rozejmu z Niemcami.<\/p>\n